Eenzijdige beëindiging van een aannemingsovereenkomst
Wie een overeenkomst sluit met bijvoorbeeld een schrijnwerker, architect, cateraar of webdesigner, is in beginsel gebonden door die overeenkomst. Wanneer het werk al is gestart en geen wanprestatie werd begaan, kan de vraag rijzen of de opdrachtgever de samenwerking toch kan stopzetten.
Eenzijdige beëindiging door de opdrachtgever
Een geldig gesloten overeenkomst strekt in principe tot wet voor de partijen die haar hebben gesloten. De opdrachtgever kan dus niet zomaar van gedachten veranderen en moet de overeenkomst in beginsel naleven.
Voor aannemingsovereenkomsten waarvan het voorwerp bepaald is of die voor een bepaalde termijn werden gesloten, bestaat evenwel een uitzondering. Op grond van art. 1794 oud BW kan de opdrachtgever de overeenkomst op elk moment beëindigen, zonder een reden op te geven en los van enige foutgedachte.
Dit recht op eenzijdige beëindiging komt uitsluitend toe aan de opdrachtgever. De aannemer beschikt niet over hetzelfde recht. De beëindigingsverklaring is vormvrij: zij kan zowel uitdrukkelijk als stilzwijgend gebeuren. Zo kan de beëindiging onder meer blijken uit de aanstelling van een andere aannemer voor hetzelfde werk.
Volledige schadeloosstelling
Bij eenzijdige verbreking door de opdrachtgever moet de aannemer volledig worden schadeloosgesteld. Die vergoeding kan betrekking hebben op:
- de kosten die de aannemer tot dan toe voor de uitvoering van het werk heeft gemaakt;
- het reeds uitgevoerde werk;
- de gederfde winst op het nog uit te voeren werk.
Als er geen contractuele regeling bestaat, moet de aannemer het bestaan en de omvang van zijn schade bewijzen. Dit kan in de praktijk niet evident zijn.
Contractuele afspraken
Partijen kunnen contractueel van deze principes afwijken en afspraken maken over de voorwaarden en modaliteiten van de opzegging. Zij kunnen bijvoorbeeld het eenzijdige beëindigingsrecht van de opdrachtgever uitsluiten of het uitbreiden tot beide contractspartijen.
Ook kunnen zij bepalen hoe winstderving wordt berekend of een forfaitair bedrag vastleggen voor de verschuldigde schadevergoeding. Een contractuele bepaling mag evenwel geen onrechtmatig beding vormen, bijvoorbeeld door een kennelijk onevenwicht tussen de rechten en plichten van partijen te creëren.
Daarnaast kan de rechter in een concreet geval oordelen dat een aannemer misbruik maakt van zijn contractueel recht op de overeengekomen schadevergoeding. In dat geval kan de rechter de vergoeding verminderen tot het niveau van de normale uitoefening van dat recht.