Bescherming van de gezinswoning voor zelfstandigen
Zelfstandigen staan in principe met hun volledige vermogen in voor schulden die voortvloeien uit hun beroep. De gezinswoning maakt deel uit van dat vermogen. Een verklaring van onbeslagbaarheid kan de woning onder bepaalde voorwaarden beschermen tegen professionele schuldeisers.
Bescherming naast een vennootschap
Een vennootschap, zoals een bv, kan beroepsrisico’s beperken omdat professionele schuldeisers zich dan enkel op het vermogen van de vennootschap kunnen verhalen. Dat geldt echter niet bij een vof of CommV, bij een borgstelling of wanneer de woning eigendom is van de vennootschap.
Ook een vennootschap biedt niet altijd volledige zekerheid. Sommige vrije beroepers, zoals artsen, kunnen aansprakelijk blijven voor beroepsfouten. Wie zonder vennootschapsvorm werkt, ziet bovendien geen onderscheid tussen het privévermogen en het beroepsvermogen. Ook het gekozen huwelijksstelsel kan van belang zijn.
Verklaring bij de notaris
De gezinswoning kan via een verklaring bij de notaris onbeslagbaar worden gemaakt voor professionele schuldeisers. Het gaat om de woning waar de zelfstandige zijn of haar hoofdverblijfplaats heeft, en niet bijvoorbeeld om een buitenverblijf.
De notaris laat de verklaring overschrijven op het kantoor Rechtszekerheid van de FOD Financiën. De kostprijs bedraagt ongeveer 1.000 euro excl.btw.
De regeling staat open voor zelfstandigen in ruime zin, waaronder vrije beroepers en bestuurders van een onderneming. Sinds 2014 geldt de beschermingsregeling ook voor zelfstandigen in bijberoep en zelfstandigen die na hun pensioen actief blijven.
Beroepsmatig gebruik en verhuis
Bij een beroepsmatig gebruik van minder dan 30% kan de onbeslagbaarheid voor de volledige 100% in aanmerking komen. Bij een gebruik van 30% of meer is enkel het niet-beroepsgedeelte beschermd. Ook mede-eigendom en vruchtgebruik komen in aanmerking.
Bij verkoop kan de bescherming overgaan op een nieuwe gezinswoning, wanneer die woning binnen het jaar wordt aangekocht, de verkoopprijs bij de notaris in bewaring wordt gegeven en in de aankoopakte een verklaring van wederbelegging wordt opgenomen.
Grenzen van de bescherming
De verklaring beschermt enkel tegen beroepsschulden die ná de verklaring ontstaan. Oudere schulden en schulden uit een misdrijf vallen buiten de bescherming. Ook schulden van gemengde aard worden niet als zuivere beroepsschulden beschouwd.
In Cassatie 19 maart 2026 oordeelde Cassatie dat de verklaring geen bescherming bood voor verschuldigde personenbelasting, omdat het om een schuld van gemengde aard ging. De verklaring kan bovendien gevolgen hebben voor kredietverlening wanneer de gezinswoning niet als onderpand kan dienen.